Oʻzbek toʻy urf-odatlari: sovchilikdan kelin salomgacha

Oʻzbek toʻyi bir kechalik bazm emas — sovchilikdan boshlanib, toʻydan keyin ham davom etadigan marosimlar silsilasi. Urf-odatlarning nomi va tartibi hududga qarab farq qiladi, oiladan oilaga ham oʻzgaradi; quyida umumiy manzarani tasvirlaymiz. Oʻz oilangizda qanday qabul qilinganini kattalardan soʻrash har doim eng toʻgʻri yoʻl.

Qiz koʻrish va dastlabki tanishuv

Koʻp oilalarda rasmiy sovchilikdan oldin kuyov tomonining yaqin ayol qarindoshlari qiz xonadoniga tanishish uchun boradi. Maqsad — oila bilan tanishish va kelin tomonining fikrini bilish: rasmiy qadamdan oldin har ikki tomon nimani kutayotganini biladi.

Sovchilik

Sovchilikka odatda kuyov tomonining hurmatli kishilari va yaqin qarindoshlari boradi. Kelin tomoni darhol javob bermasligi mumkin — oʻylab koʻrish uchun vaqt soʻrash odatiy hol va odob hisoblanadi. Sovchilar bir necha marta kelishi ham koʻp uchraydi.

Fotiha toʻyi va non sindirish

Rozilik olingach, kelin xonadonida fotiha toʻyi oʻtkaziladi. Marosimning markazida non sindirish turadi: shu paytdan boshlab yoshlar unashtirilgan hisoblanadi. Fotiha toʻyida odatda toʻy sanasi ham kelishiladi, sovgʻa-salomlar almashiladi. Bu marosim hududga qarab «unashtiruv», «oq oʻrar» yoki boshqa nomlar bilan ham ataladi.

Sep va sarpo

Fotihadan toʻygacha boʻlgan davrda kelin tomoni sep tayyorlaydi, ikki oila oʻrtasida sarpo — kiyim-kechak va sovgʻalar almashiladi. Sep tarkibi va uni koʻrsatish tartibi oiladan oilaga juda farq qiladi.

Qiz oshi

Toʻydan bir necha kun oldin kelin xonadonida qizning dugonalari va yaqin ayol qarindoshlari uchun qiz oshi beriladi. Bu kelinning qizlik hayoti bilan xayrlashuv kechasi: musiqa, qoʻshiqlar va samimiy suhbatlar uning asosini tashkil qiladi.

Nahorgi osh

Koʻp hududlarda toʻy kuni erta tongda erkaklar uchun nahorgi osh tortiladi. Mahalla, qarindoshlar va hamkasblar birga palov yeydi, toʻy egalarini tabriklaydi. Oshning vaqti va qamrovi hududga va oilaga qarab farq qiladi.

Nikoh

Diniy nikoh — nikoh oʻqitish — koʻpincha toʻy kuni yoki undan oldin, oila qaroriga koʻra oʻtkaziladi. Nikohni davlat roʻyxatidan oʻtkazish esa FHDYo organlarida alohida amalga oshiriladi. Ikkalasining vaqtini oldindan aniqlab, toʻy kunining jadvaliga kiritib qoʻying.

Toʻy va kelinni olib ketish

Toʻy kuni kelin ota-onasi uyidan duo bilan kuzatiladi — bu toʻyning eng taʼsirli lahzasi. Keyin kelin kuyov xonadoniga olib ketiladi va kechki bazm toʻyxonada davom etadi. Baʼzi oilalarda chimildiq kabi ramziy urf-odatlar ham saqlanib qolgan.

Kelin salom

Toʻydan keyingi kuni ertalab kelin salom marosimi oʻtkaziladi: kelin kuyov tomonining qarindoshlari va qoʻshnilariga taʼzim qilib salom beradi, ular esa duo va sovgʻalar bilan javob qaytaradi. Undan keyin ikki oila oʻrtasidagi oʻzaro mehmondorchiliklar boshlanadi.

Anʼana va zamonaviy toʻy

Bugun koʻp juftliklar urf-odatlarning hammasini emas, oilasi uchun maʼnoli boʻlganlarini saqlaydi: baʼzilar marosimlarni ixchamlashtiradi, baʼzilar qiz oshini kichik va samimiy kechaga aylantiradi. Asosiysi — qaror ikki oila oʻrtasida ochiq gaplashib olinsin: urf-odat odamlarni birlashtirish uchun.

Koʻp beriladigan savollar