Azərbaycan toy adət-ənənələri: elçilikdən üzəçıxdıya
3 dəq oxu ·
Azərbaycan toyu bir gecəlik məclis deyil — elçilikdən başlayan və toydan sonra da davam edən mərasimlər silsiləsidir. Adətlərin adı və qaydası bölgədən bölgəyə, ailədən ailəyə fərqlənir; aşağıda ümumi mənzərəni təsvir edirik. Öz ailənizdə necə qəbul olunduğunu böyüklərdən soruşmaq həmişə ən doğru yoldur.
Qız bəyənmə və xəbər göndərmə
Bir çox ailədə rəsmi elçilikdən əvvəl oğlan tərəfi qız evinə xəbər göndərir və ya yaxın qadın qohumlar tanışlıq üçün gəlir. Məqsəd qız evinin fikrini öyrənmək və elçiliyə yol açmaqdır: rəsmi addımdan əvvəl hər iki tərəf nə gözlədiyini bilir.
Elçilik
Elçiliyə adətən oğlan tərəfinin hörmətli ağsaqqalları və yaxın qohumları gedir. Qız evi dərhal cavab verməyə bilər — fikirləşmək üçün vaxt istəmək adi haldır və nəzakət sayılır. Bir çox ailədə razılıq süfrəyə verilən şirin çayla bildirilir və bu, sözsüz «hə» kimi başa düşülür.
Söz kəsmə
Razılıq alındıqdan sonra söz kəsmə keçirilir — iki ailənin ilk rəsmi görüşü. Oğlan evi şirniyyat və hədiyyələrlə gəlir, bəzi ailələrdə qıza ilk üzük elə bu gün taxılır. Mərasim çox vaxt kiçik dairədə keçir və nişanın vaxtı da burada danışılır.
Nişan
Nişan söz kəsmədən daha geniş məclisdir. Oğlan evi bəzədilmiş xonçalarla — şirniyyat, meyvə, parça, hədiyyələr — qız evinə gəlir və nişan üzüyü taxılır. Bu gün bir çox ailə nişanı evdə deyil, restoranda, geniş dəvətlə keçirir.
Paltarbiçdi və cehiz
Nişandan toya qədərki dövrdə bəzi bölgələrdə paltarbiçdi keçirilir: oğlan evi gəlin üçün alınan parça və geyimləri gətirir, qadınlar yığışıb xeyir-dua ilə ilk kəsimi edir. Qız evi isə cehizi hazırlayır. Cehizin tərkibi və göstərilmə qaydası ailədən ailəyə çox fərqlənir.
Xınayaxdı
Toydan bir-iki gün əvvəl qız evində keçirilən, gəlinin subaylıqla vidalaşdığı gecədir. Xına çox vaxt oğlan evindən bəzədilmiş xonçada gəlir və gəlinin barmaqlarına, ovcuna yaxılır. Musiqi, rəqs və qızların mahnıları gecənin əsasını təşkil edir.
Toy: qız toyu və oğlan toyu
Ənənəvi olaraq toy iki ayrı məclis kimi keçirilirdi: qız evinin toyu və oğlan evinin toyu. Bu gün bir çox cütlük vahid məclis seçir, bəziləri isə iki toyu ayrı günlərdə edir. Hansı yolu seçsəniz də, qonaq siyahısını tərəflər üzrə ayrı aparmaq işi xeyli asanlaşdırır.
Gəlin köçürmə
Gəlinin ata evindən çıxması toyun ən kövrək anıdır. Geniş yayılmış adətə görə gəlinin qardaşı və ya yaxın kişi qohumu onun belinə qırmızı lent bağlayır — bu, xoşbəxtlik və bərəkət arzusu kimi yozulur. Ailə gəlinə xeyir-dua verir; bəzi bölgələrdə yeni evə girişlə bağlı başqa simvolik adətlər də yaşayır.
Üzəçıxdı
Toydan bir neçə gün sonra qız evinin qadınları və yaxın qohumlar gəlinə baş çəkməyə gəlir — bu, üzəçıxdı adlanır. Gəlin qonaqları yeni evində qarşılayır, hədiyyələr gətirilir, süfrə açılır. Bu görüş iki ailənin toydan sonrakı ilk rəsmi yaxınlaşmasıdır.
Ənənə və müasir toy
Bu gün çox cütlük adətlərin hamısını deyil, ailəsi üçün mənalı olanlarını saxlayır: bəziləri söz kəsmə ilə nişanı birləşdirir, bəziləri xınayaxdını kiçik, səmimi gecəyə çevirir. Əsas odur ki, qərar iki ailə arasında açıq danışılsın — adət insanları bir araya gətirmək üçündür.
Nişan, xınayaxdı və toy üçün eyni üslubda ayrıca dəvətnamələr hazırlamaq olar.
Temalara baxınTez-tez verilən suallar
Elçilikdən toya qədər nə qədər vaxt keçir?
Sabit müddət yoxdur: bəzi ailələrdə bütün mərhələlər bir neçə aya sığır, bəzilərində bir ildən çox çəkir. Müddəti adətən iki ailə söz kəsmədə və ya nişanda birlikdə müəyyən edir.
Söz kəsmə ilə nişan eyni şeydirmi?
Yox. Söz kəsmə razılığın rəsmiləşdiyi, adətən kiçik dairədə keçən görüşdür; nişan isə daha geniş məclisdir. Bəzi ailələr bu gün ikisini bir mərasimdə birləşdirir.
Bütün adətlərə əməl etmək vacibdirmi?
Bu, ailələrin qərarıdır. Adətlər bölgəyə görə fərqlənir və zamanla sadələşib. Nəyi saxlayıb nəyi sadələşdirəcəyinizi əvvəlcədən danışmaq ən sağlam yoldur.